Fluor u dzieci — ile, od kiedy i skąd biorą się obawy

Jak fluor działa na ząb

Szkliwo nieustannie traci i odzyskuje minerały. Po każdym posiłku bakterie płytki wytwarzają kwasy, które wypłukują z powierzchni wapń i fosforany; między posiłkami ślina odbudowuje ubytek. Próchnica zaczyna się wtedy, gdy pierwszy proces systematycznie przeważa nad drugim.

Fluor przechyla tę równowagę na korzyść odbudowy. Wbudowuje się w odtwarzany kryształ szkliwa, tworząc związek wyraźnie odporniejszy na kwasy niż pierwotny, a przy okazji utrudnia bakteriom przemianę cukrów. Działa miejscowo, na powierzchni zęba — i dlatego liczy się to, jak długo pozostaje z nią w kontakcie.

Stąd bierze się jedno z najprostszych, a najczęściej pomijanych zaleceń: po umyciu zębów pastę się wypluwa, ale ust nie płucze wodą. Spłukanie pasty zmywa większość fluoru, zanim zdąży zadziałać.

Dawka według wieku

Ilość pasty dobiera się do tego, ile dziecko potrafi wypluć. Do trzeciego roku życia porcja wielkości ziarna ryżu jest na tyle mała, że nawet połknięta w całości mieści się w granicach bezpieczeństwa. Powyżej trzeciego roku, gdy dziecko umie już pluć, porcja rośnie do wielkości ziarna grochu, a po szóstym można przejść na pastę o stężeniu przewidzianym dla dorosłych.

Kluczowe jest jednak co innego niż stężenie: do mniej więcej ósmego roku życia zęby myje albo dokładnie dokańcza rodzic. Sprawność manualna dziecka po prostu nie wystarcza, żeby dosięgnąć powierzchni żujących trzonowców, gdzie zaczyna się większość ubytków.

Fluoroza, czyli czego naprawdę dotyczy spór

Fluoroza to białe plamki albo matowe przebarwienia szkliwa. Powstaje wyłącznie wtedy, gdy dziecko przez dłuższy czas połyka nadmiar fluoru w okresie, w którym zęby stałe dopiero się rozwijają, czyli mniej więcej do ósmego roku życia. Na zęby już wyrznięte nadmiar fluoru w ten sposób nie działa.

W praktyce najczęstsza przyczyna jest prozaiczna: pasta dla dorosłych wyciśnięta na całą długość szczoteczki i regularnie połykana przez dwulatka. Rozwiązaniem nie jest rezygnacja z fluoru, tylko właściwa porcja i mycie pod okiem rodzica.

Warto też wiedzieć, czego ten spór nie dotyczy. Zarzuty formułowane wobec fluoryzacji wody pitnej — praktyki, której w Polsce się nie stosuje — bywają przenoszone na pasty do zębów, choć dotyczą zupełnie innych dawek i innej drogi podania. Stanowiska towarzystw stomatologicznych są w tej sprawie zgodne: pasta z fluorem w zalecanej ilości jest bezpieczna, a rezygnacja z niej zwiększa ryzyko próchnicy.