Afty i owrzodzenia w jamie ustnej — kiedy to nic groźnego

Afta czy opryszczka

To dwie różne rzeczy, często mylone. Afta jest pojedynczym, okrągłym owrzodzeniem z żółtawym dnem i czerwoną obwódką, umiejscowionym na błonie śluzowej ruchomej — wewnętrznej stronie warg i policzków, pod językiem. Nie jest zakaźna, a jej przyczyna pozostaje niejasna.

Opryszczka zaczyna się od skupiska drobnych pęcherzyków, które pękają, tworząc nadżerki. Pojawia się na błonie przylegającej do kości — na dziąśle i podniebieniu twardym — albo na granicy czerwieni wargowej. Jest zakaźna i wywołana wirusem, który po pierwszym zakażeniu pozostaje w organizmie na stałe.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: opryszczka reaguje na leki przeciwwirusowe podane odpowiednio wcześnie, afta nie — na nią stosuje się wyłącznie leczenie objawowe.

Dlaczego afty wracają

U części osób nawracają regularnie i wtedy warto poszukać czynników wyzwalających. Najczęściej wymienia się uraz mechaniczny — przygryzienie, ostry brzeg wypełnienia, element aparatu ortodontycznego — stres, zmiany hormonalne i niektóre produkty spożywcze.

Osobnym tropem są niedobory: żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12. Przy nawrotach częstych i licznych warto wykonać podstawowe badania krwi, bo afty bywają pierwszym objawem celiakii albo choroby zapalnej jelit.

Wymieniany jest też laurylosiarczan sodu, składnik pieniący wielu past do zębów — u części osób zmiana pasty na wariant bez niego wyraźnie zmniejsza częstość nawrotów. To prosty eksperyment, który warto przeprowadzić samodzielnie.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Konsultacji wymagają też afty bardzo liczne albo bardzo duże, zmiany nawracające w tym samym miejscu oraz owrzodzenia z towarzyszącą gorączką i powiększonymi węzłami chłonnymi.

Co przynosi ulgę

Preparaty tworzące na zmianie warstwę ochronną łagodzą ból przy jedzeniu. Żele ze środkiem znieczulającym pomagają doraźnie, płukanki antyseptyczne ograniczają wtórne zakażenie. Przy zmianach bardzo bolesnych lekarz może zalecić preparat przeciwzapalny do stosowania miejscowego.

Na czas gojenia warto ograniczyć produkty kwaśne, ostre i twarde, które mechanicznie drażnią owrzodzenie. Zmiana goi się zwykle w ciągu siedmiu–czternastu dni i nie pozostawia blizny.