Martwica miazgi — gdy ząb przestaje boleć, a problem zostaje

Jak dochodzi do obumarcia

Miazga leży w sztywnej komorze i ma tylko jedno wąskie połączenie ze światem: otwór na wierzchołku korzenia, którym wchodzą do niej naczynia. Kiedy tkanka puchnie w odpowiedzi na bakterie albo uraz, nie ma dokąd się rozszerzyć. Rosnące ciśnienie zaciska naczynia, odcina dopływ krwi i tkanka obumiera — nawet jeśli sam czynnik wyjściowy był stosunkowo niewielki.

Najczęstszą drogą jest głęboka próchnica. Drugą, znacznie podstępniejszą, jest uraz: uderzenie zrywa naczynia na wierzchołku, a ząb wygląda przez lata normalnie, zanim zacznie ciemnieć. Do tego dochodzą przegrzanie podczas opracowania bez chłodzenia, pęknięcia i przewlekłe przeciążenia przy bruksizmie.

Rozpoznanie: dlaczego jeden test nie wystarcza

Podstawowym badaniem jest reakcja na zimno. Ząb z żywą miazgą odpowiada krótkim, wyraźnym bodźcem, który mija po odsunięciu zimna; ząb martwy nie reaguje wcale. Problem w tym, że brak reakcji ma też inne przyczyny — gruba korona, rozległe wypełnienie albo niedawny uraz potrafią wyciszyć odpowiedź żywego zęba.

Dlatego rozpoznanie stawia się z kilku źródeł naraz: testu na zimno, badania elektrycznego, reakcji na opuk, wreszcie zdjęcia rentgenowskiego, na którym zmiana przy wierzchołku korzenia widoczna jest jako ciemniejsze pole. Wyniki zawsze porównuje się z zębem sąsiednim i z tym samym zębem po drugiej stronie łuku.

Tomografia pokazuje zmianę wcześniej niż zwykłe zdjęcie, bo nie nakłada na siebie warstw kości. Wykonuje się ją tam, gdzie obraz jest niejednoznaczny, a decyzja o leczeniu — istotna.

Co dzieje się z zębem, którego się nie leczy

Martwa tkanka w kanałach staje się pożywką dla bakterii, a produkty ich rozkładu przechodzą przez wierzchołek do kości. Powstaje zmiana zapalna, która powoli się powiększa. Cały proces bywa całkowicie bezbolesny i trwa miesiącami albo latami, aż do momentu, w którym przechodzi w ropień albo torbiel.

To jest właśnie powód, dla którego kontrolne zdjęcia rentgenowskie wykonuje się co jakiś czas u osób bez żadnych dolegliwości. Zmianę wykrytą wcześnie leczy się kanałowo z dobrym rokowaniem; tę samą zmianę po kilku latach — czasem już tylko przez usunięcie zęba.

Ciemniejący ząb po urazie

Barwniki z rozpadłych krwinek przenikają do zębiny i ząb stopniowo szarzeje. Najczęściej dotyczy to górnego siekacza po dawnym, często zapomnianym uderzeniu. Sam kolor nie jest chorobą, ale jest sygnałem, że miazga obumarła i ząb wymaga oceny.

Po wyleczeniu kanałowym kolor da się w dużej mierze przywrócić wybielaniem wewnętrznym, prowadzonym od środka zęba. Kiedy przebarwienie jest zbyt głębokie albo ząb ma dodatkowo ubytki, rozwiązaniem pozostaje licówka.